Mind Your Mind @ Common Ground

Mohamedou Ould Slahi is geboren in Mauritanië en bracht 14 jaar door in de beruchte gevangenis Guantánamo Bay, zonder ooit officieel te zijn aangeklaagd. Terwijl hij vastzat, publiceerde hij in 2015 zijn aangrijpende memoires ‘Guantánamo Diary’. In 2016 werd Ould Slahi vrijgelaten en keerde hij terug naar Mauritanië. Zijn levensverhaal vormde de basis voor de film The Mauritanian.

EEN JEUGD IN MAURITANIË

Mohamedou Ould Slahi werd geboren in Mauritanië als de negende van twaalf kinderen. Hij groeide op in een groot, hecht gezin in de hoofdstad Nouakchott. “Mijn vader overleed toen hij jong was. Mijn moeder was een bijzonder sterke vrouw. Ik herinner me haar met gebedskralen in haar hand, hopend op betere tijden. Zij was mijn houvast.” Op jonge leeftijd won hij een beurs om elektrotechniek te studeren in Duitsland. Het was het begin van een leven dat hem nieuwe horizonten bood, maar hem ook in aanraking bracht met groot onrecht.

VAN VRIJHEID NAAR GEVANGENSCHAP

Begin jaren ’90 reisde Mohamedou naar Afghanistan om te vechten tegen de Russische bezetters, samen met een groep die later bekend zou worden als Al Qaida. Hij had connecties met mensen in de omgeving van Osama Bin Laden, waaronder zijn neef. Deze banden leidden uiteindelijk tot zijn arrestatie en opsluiting in de beruchte gevangenis Guantánamo Bay.

In 2001 werd Mohamedou zonder aanklacht gearresteerd. Hij werd valselijk beschuldigd van betrokkenheid bij terrorisme (9/11). Hij werd gemarteld, kreeg geen slaap, en zat jarenlang opgesloten zonder enig bewijs. “Ze namen alles van me af, zelfs mijn identiteit.” Het meest traumatische moment kwam toen Mohamedou in gevangenschap , omringd door muren en bewakers, hoorde dat zijn moeder was overleden. Dat hij haar nooit meer heeft kunnen zien en geen afscheid heeft kunnen nemen, is voor hem ondraaglijk.

In 2005 concludeerden onderzoekers dat er geen bewijs was dat Slahi betrokken was bij misdaden tegen de Verenigde Staten of hun bondgenoten. In 2009 sprak een rechter hem vrij, maar desondanks zat hij nog zeven jaar vast, zonder aanklacht of bewijs.

OVERLEVEN DOOR ZINGEN EN VERGEVING

Hoe overleef je veertien jaar in een van de meest beruchte gevangenissen ter wereld? Voor Mohamedou lag het antwoord in zang en geloof. Urenlang zong hij, vaak uit de Koran, totdat hij uitgeput was. Zo hield hij zich vast aan iets dat groter was dan hijzelf. Daarnaast vond hij kracht in vergeving. “Vergeven is niet voor de ander, maar voor jezelf. Het hielp mij om niet verteerd te worden door haat. Ik koos ervoor om mens te blijven, ondanks wat me werd aangedaan.”

EEN NIEUW BEGIN DOOR KUNST

Tijdens zijn gevangenschap en na zijn vrijlating in 2016 begon Mohamedou met het schrijven van zijn memoires. Het werd een wereldwijd succes en hij gaf een stem aan alle onschuldige slachtoffers van onrecht. “Schrijven geeft mij een manier om mijn trauma te begrijpen en een plek te geven. Papier oordeelt niet, papier luistert.” Daarnaast zet Mohamedou zich in voor kunstprojecten met vluchtelingen en andere getraumatiseerde mensen. “Kunst verbindt ons. Het helpt ons om pijn om te zetten in iets moois, iets dat anderen kan raken en inspireren.”

EEN BOODSCHAP VAN HOOP

Mohamedou benadrukt hoe belangrijk het is om over trauma’s te praten. “Zolang we zwijgen, groeit de pijn. Maar door te delen, maken we ruimte voor genezing.” Hij hoopt dat zijn verhaal anderen kan inspireren. “Als ik iets heb geleerd, is het dit: trauma maakt ons kwetsbaar, maar ook sterker. Als we kiezen voor vriendelijkheid, voor vergeving, kunnen we zelfs uit de diepste dalen omhoog klimmen.”

Zijn droom? Mohamedou wil dat iedereen beseft dat mentale gezondheid net zo belangrijk is als fysieke gezondheid. Praten, kunst en vergeving zijn de sleutels naar een gezonder en gelukkiger leven.” Met zijn onverwoestbare geest en diepe empathie is Mohamedou een krachtig voorbeeld van hoe veerkracht zelfs de donkerste momenten kan verlichten.

Imanuelle Grives (40) is actrice, presentatrice, schrijfster en maatschappelijk werker. Ze speelt rollen in theater, film en televisie en schrijft het autobiografische boek ‘Vechtershart.’ Ook doet zij mee aan diverse reality programma’s als Wie is de Mol? en Special Forces VIPS.

Puzzelstukjes

Sinds een jaar weet ik dat ik ADHD heb en zijn er veel puzzelstukjes op een plek gevallen. Daarvoor heb ik heel vaak lopen zoeken naar waar sommige gedragingen van mij vandaan kwamen die ik niet goed kon duiden. Waarom zoek ik graag de spanning op? Hoe komt het dat ik dagen of weken kan malen over een opmerking terwijl ik helemaal niet onzeker ben? Nu weet ik: mijn hersenen werken gewoon anders. Ik heb geleerd dat wanneer ik ga malen, ik mijn hersenen ‘bedank’ voor de informatie maar er gewoon niet in mee ga. Dat klinkt misschien een beetje raar, maar het werkt voor mij.

Netwerk

Door mijn ADHD diagnose heb ik geleerd om te delegeren. Zo krijg ik meer voor elkaar. Ik heb een personal assistent die mijn administratie doet en ik werk samen met iemand. We betalen elkaar niet, maar we vullen elkaar perfect aan. Zij is autistisch, ik heb ADHD. Zij is mega van de structuur, ik ben dat mega niet, maar we helpen elkaar. Dat is ook meteen mijn tip: zoek iemand in je netwerk als je ergens naar op zoek bent. Mensen willen dolgraag helpen.

Tomorrowland

In 2019 leefde ik op de toppen van mijn kunnen. Het ging me voor de wind en ik had veel werk. Maar van binnen voelde ik me onkundig, alsof ik het niet verdiende waar ik op dat moment was. Ik voelde me een ‘imposter’, alsof iedereen er elk moment achter zou komen dat ik niet goed genoeg was. Dat gevoel creëerde een heftige dynamiek en destructief gedrag. Ik had paniekaanvallen, black-outs en was heel erg met mijn hoofd en gevoelens in gevecht. Uiteindelijk ben ik bij het festival Tomorrowland letterlijk en figuurlijk tegen een muur opgelopen. Het ging super slecht met me en ik dacht zoiets van ‘de dood of de gladiolen.’ Op het festival werd ik met een grote hoeveelheid drugs aangehouden. In één keer was ik het middelpunt van het grootste mediaschandaal van het jaar.

Structuur

Ik heb daarna twee maanden vastgezeten in Antwerpse gevangenis. Gek genoeg heeft dat me ook rust gebracht. Ik ging op dat moment zo ontzettend hard dat het uiteindelijk het beste was wat me had kunnen overkomen. Ik was zo overprikkeld en toen was daar opeens veel structuur. Ik hoefde niet na te denken over eten, over werk, over het beantwoorden van berichten. Ik had een dagritme, sportte en kon veel nadenken over mezelf. Toen ik weer terugkwam in de maatschappij was het lastig om die structuur te behouden. Zeker door mijn werk waarin je het ene moment achter elkaar klussen hebt en dan een dag vrij bent. Dan maakte ik een lijstje met wat ik moest doen maar aan het einde van de dag was dat niet gelukt. Daar baalde ik dan van.

Opstaan

Nadat ik in 2019 zo in de knel was gekomen, en de hele aanloop daarnaartoe, kwam ik erachter dat er heel veel mensen achter me stonden. Maar ook dat er heel veel mensen tegen me opkeken. Het deed me veel pijn dat ik zoveel mensen had teleurgesteld door alleen maar met mijn eigen pijn bezig te zijn en niet met hen. Ik zei tegen me zelf: ik moet hen laten zien dat hoewel ik hard op mijn bek ben gegaan, het mogelijk is om terug te komen. Ik dacht: als ik eerlijk ben en vertel wat er echt aan de hand is dan kan mijn verhaal een verhaal van inspiratie zijn. Ik wil hen meegeven dat je oprecht je gedrag kunt veranderen. Door sorry te zeggen, door te luisteren, door oprecht te zijn en verantwoordelijkheid te nemen voor je daden.

Helicopterview

Mijn boodschap aan jongeren die in de problemen of er doorheen zitten is: je bent niet alleen. Ga op zoek in je netwerk naar een vertrouwenspersoon, of dat nu vrienden, ooms of tantes of een professional is. Je hebt een eigen verantwoordelijkheid om een goed netwerk om je heen op te bouwen. Iemand waar jij je comfortabel bij voelt om mee te praten. Zodat je dingen in perspectief kunt plaatsen. Houd je gesprekken niet oppervlakkig maar probeer ook de moeilijkere onderwerpen aan te gaan.

Natuur

Vlak voor het misging in 2019 belde ik mijn moeder en zei: ik wil naar het binnenland van Suriname. De energie is daar heel anders. Je hoort de rivier in de verte, de dieren, de wind, het is warm. Daar word je zo rustig van. Ik wilde in de natuur zijn. Back to basic. Dat gaat me helpen, terug naar mezelf. Ik heb het gevoel dat omgevingen zoveel meer invloed op ons hebben dan we ons realiseren. De hardheid van stenen, de gebouwen, dat maakt dat wij ook harder zijn, denk ik, en druk, druk, druk. De natuur is een fijne plek om je hoofd leeg te maken.

Jörgen Raymann (1966) is cabaretier en televisiepresentator van onder meer Raymann is laat en The Comedy Factory, waarmee hij stand-up comedy in de Nederlandse huiskamers bracht. Sinds 2005 is hij ambassadeur van Unicef en richtte hij ook zijn eigen P.I.E.T.-fonds op, waarmee hij projecten steunt voor kinderen in Suriname. Met Tamara Swart, initiatiefnemer van Mental Health Art Tour en tevens zijn nichtje, praat hij over veerkracht en hoe je anders kunt leren kijken.

EUREKA-MOMENT

Ik was succesvol en had mijn zaken goed voor elkaar. Op een gegeven moment raakte ik alles kwijt door een verkeerde investering. Ik had een schuld van 6 ton en verloor mijn baan bij de NPO. Ik was boos op de hele wereld en gaf iedereen de schuld van mijn falen. Mijn vrouw zei op een gegeven moment: ga jij maar eens een tijdje reflecteren. Ik heb een Surinaamse vrouw, dus dat ga je dan doen. Het was een eureka-moment: ik realiseerde me dat het probleem bij mij lag en dat ik mijn ego opzij moest zetten.

KLEINE LETTERTJES

Ik las een boek over feedback-training. De schrijfster verwoordde het mooi: we gaan contracten aan met pagina’s kleine lettertjes als we een huis of een auto kopen. Aan onze dagelijkse contracten, onze intermenselijke relaties, stellen we echter geen voorwaarden. Dan werken we vooral met aannames. En aannames zijn de moeder van alle ‘fuck-ups’. Zeker in relaties moet je eerlijk zijn over wie je bent en wat je verwacht van die persoon en wat ze van jou mogen verwachten.

MANTELZORGER

Eenzaamheid trekt een geestelijke wissel op je. Ook in een relatie kun je eenzaam zijn. Mijn vrouw Sheila en ik zijn al jaren samen. Mijn vrouw heeft een auto-immuunziekte. Ik was me er nooit van bewust dat ik mantelzorger was, maar je past je leven erop aan en bent er eigenlijk altijd mee bezig. Ik dacht ook vaak: zij heeft pijn, dus ik los het zelf op. Maar als je bepaalde gedachten of frustraties voor de ander verborgen houdt, komt de klap uiteindelijk hard aan. We hebben nu een deal: als er iets niet goed gaat, zeggen we het meteen.

WIJZE LES

Mijn vader leerde mij: als het goed met je gaat, vergeet dan nooit te denken aan diegenen die het minder goed hebben. We leven in een wereld waarin de rijken steeds rijker worden en de armen steeds armer. Als we daar geen verandering in aanbrengen, zullen de vluchtelingenstromen nooit ophouden, bouwen we steeds hogere hekken om onze huizen en wordt de verdeling in de wereld steeds oneerlijker. Daarom heb ik het P.I.E.T.-fonds opgericht, waarmee we door (muziek)onderwijs en educatie gelijke kansen creëren voor kinderen in Suriname. Zo hoop ik mijn steentje bij te dragen.

UBUNTU

Ik geloof in het Afrikaanse Ubuntu-model, waarin de gemeenschap voor elkaar zorgt. Door individualisering en polarisering in de maatschappij is dat steeds minder geworden. Vooral jongeren weten niet waar ze thuis horen. We hebben allemaal ons eigen referentiekader, we leven onze eigen denkbeelden en daarmee creëren we ons eigen gelijk, zonder rekening te houden met wat voor effect dat op de ander heeft. Het zou mooi zijn als we de moeite kunnen opbrengen om de ander zijn gelijk te begrijpen. Als we meer tot elkaar komen, zal er minder polarisatie zijn.

RUGGENGRAAT

In Nederland mag je niet veranderen van mening, want dan heb je geen ruggengraat. Ik vind juist het veranderen van mening één van de mooiste eigenschappen van de mens. Dat geeft aan dat je groeit in je denken, dat je ruimte maakt voor andere denkbeelden en dat je empathisch kan zijn.

Merlijn (1998) en Vlinder (2005) Kamerling zijn de kinderen van Antonie Kamerling en Isa Hoes. Merlijn is schrijver en ondernemer en Vlinder is ondernemer en student. Samen zijn zij het lifestyle merk Limitless begonnen mét een belangrijke boodschap: meer aandacht voor mentale gezondheid en het bespreekbaar maken. Hun vader overleed toen zij nog kinderen waren.

MENTALE GEZONDHEID TRAINEN

Merlijn: Voor mij is mentale gezondheid alles. Ik ben lang vooral met m’n lijf bezig geweest, ik ging trainen om sterker te worden. Maar op een gegeven moment keek ik alleen nog maar in de spiegel of m’n spieren groeiden. En juist door dat sporten kwam ik erachter: mijn hoofd heeft het minstens zo hard nodig. Hoe ouder ik word, hoe meer ik zie dat het één niet zonder het ander gaat. Je moet je mentale gezondheid net zo goed trainen als je lichaam en op een manier die voor jou werkt.

Vlinder: Ik ben nog jong maar ik probeer ook bewust met mijn mentale gezondheid bezig te zijn. Ik vind het interessant om te kijken hoe je het op verschillende manieren kunt verbeteren.

GRIP KRIJGEN

Vlinder: Als het te veel is in mijn hoofd ga ik iets doen. Opruimen, tekenen, knutselen, iets met mijn handen. Dat helpt om m’n gedachten rustig te maken. Als ik opruim, voelt het ook alsof ik weer een beetje grip krijg. Alsof ik m’n hoofd op orde breng via m’n omgeving.

Merlijn: Voor mij is dat sporten. Als ik train, zweet ik m’n gedachten letterlijk los. In het begin dacht ik dat ik het deed voor m’n lichaam. Maar uiteindelijk bleek dat ik het deed voor m’n hoofd.

BRUGKLAS

Merlijn: Twee weken voordat ik naar de middelbare school ging, overleed onze vader. Ik was elf jaar oud en mijn hele leven veranderde. Door te gamen hoefde ik niet te voelen wat er gaande was. Later vluchtte ik in blowen, drinken, stappen. Dat heeft acht jaar geduurd.

Vlinder: Ik was vijf. Ik had geen woorden voor mijn verdriet. Maar ik tekende en knutselde veel, ik was altijd bezig met mijn handen. Achteraf denk ik: dat was mijn manier om iets kwijt te kunnen, zonder dat ik het bewust doorhad.

GEVOEL

Merlijn: Ik heb pas veel later geleerd dat je ook iets met dat gevoel mag doen. Je hoeft niet te wachten tot het misgaat. Je hoeft ook niet meteen naar een psycholoog. Soms is het al genoeg om tegen iemand te zeggen: ‘Ik zit even niet lekker.’

Vlinder: En dat hoeft dus niet pas als het ‘erg’ genoeg is. Je hoeft niet kapot te zijn om te mogen praten. Je gevoel is er gewoon en dat is oké.

BOEK

Merlijn: Schrijven was voor mij een keerpunt in mijn leven. Het begon ermee dat we met ons gezin op vakantie waren en ik kon nachtenlang niet slapen. Ik ging mijn gedachten opschrijven en daardoor kon ik er anders naar kijken. De chaos in mijn hoofd werd rustiger. De woorden die je opschrijft kun je delen met mensen in je omgeving. Ik ben naar mijn moeder toe gegaan en we zijn erover in gesprek gegaan. Dat luchtte op. Uiteindelijk ben ik een boek over mijn vader gaan schrijven.

PAPA

Vlinder: Onze vader was manisch depressief en heeft daardoor een einde aan zijn leven gemaakt. Daardoor kregen wij op jonge leeftijd te maken met een groot verlies. En ook al ben je klein, je gaat er onbewust wel mee om. Misschien moet je daardoor later juist wat meer moeite doen om alles goed te verwerken. Maar eigenlijk moet iedereen dat. Ook als je kleinere dingen meemaakt of worstelt. Je mentale gezondheid heeft altijd aandacht nodig.

Merlijn: Juist omdat het bij papa zo misging, weet ik nu: dit wil ik anders doen. En ik wil dat anderen ook weten dat ze niet hoeven te wachten tot het fout gaat.

INTUÏTIE

Merlijn: Al op jonge leeftijd raakte ik geïnspireerd door de quote van Muhammad Ali: “I know where I’m going and I know the truth. I don’t have to be what you want me to be. I’m free to be what I want.” Ik heb deze quote in mijn boek gezet omdat ik wist: dit gaat over mij. Je wordt al jong door school, je omgeving en door verwachtingen van anderen een bepaalde richting opgestuurd. Maar wat als je je eigen richting wil vinden? Het is belangrijk om je gevoel en je intuïtie te trainen. Dat is jouw innerlijke veilige plek waar je altijd op kunt terugvallen. Toen ik jong was, drukte ik mijn gevoel weg en liep ik vast. Daarom zeg ik nu: probeer je intuïtie te trainen en leer erop te vertrouwen.

JE BENT NIET ALLEEN

Merlijn: Ik dacht lang dat ik de enige was die zich zo voelde. Maar zodra je iets deelt, merk je dat niemand alles perfect onder controle heeft. Iedereen zit wel ergens mee.

Vlinder: We zijn allemaal een beetje aan het zoeken. Juist als je dat uitspreekt, wordt het lichter. Ik hoop ook dat jongeren zien dat creatief bezig zijn óók mentale zorg is. Het hoeft niet groots. Iets maken, iets opruimen, even wandelen – dat helpt.

Merlijn: Je hoeft geen einddoel te hebben. Als je vandaag iets doet waar je je iets beter door voelt, dan ben je al goed bezig.

KIM FEENSTRA (1985) is actrice, fotomodel en fotografe. Ze won Holland’s Next Topmodel en deed mee aan het programma ‘Het perfecte plaatje.’ Kim is open over haar moeilijke jeugd en maakt zich hard voor het niet doorgeven van intergenerationeel trauma: ‘Mijn kind hoeft mijn rugzak niet te dragen.’

APK-KEURING

Veel mensen denken dat je klaar bent zodra je je trauma’s hebt verwerkt. Maar in werkelijkheid begint het dan pas. Wanneer je begrijpt waar je patronen vandaan komen, start de zoektocht naar wie je werkelijk bent. Dan moet je jezelf aankijken, niet alleen met een zachte blik maar juist in de spiegel wanneer het pijn doet. Ik geloof dat iedereen, ongeacht zijn verleden, minstens één tot twee keer per jaar therapie zou moeten volgen. Niet omdat er iets mis met je is maar omdat het een investering is in jezelf, net als naar de sportschool gaan of de APK van je auto.

HELING

Zelf heb ik vrijwel alles geprobeerd: van systeemtherapie, familieopstellingen, EMDR tot paardencoaching. Paardencoaching bleek voor mij het meest confronterend én het meest helend. Eén sessie liet me meer zien dan ik jaren durfde te voelen. Ik weet inmiddels: heling kost tijd. Bewustwording ook. Je draagt littekens altijd met je mee, maar je kunt wel leren leven zonder dat ze bepalen hoe jij liefhebt, werkt, voelt of kiest. Daarom praat ik nog steeds met een coach. Ik blijf werken aan mezelf, mijn patronen, mijn rugzak. Heling is geen eindpunt. Het is een keuze die je steeds opnieuw maakt.

OVERLEVEN

Alles wat ik in mijn leven heb meegemaakt, heeft mij gevormd. Mijn jeugd, de chaos thuis, de afwezigheid van stabiliteit, de zoektochten van mijn moeder, haar verslaving aan heroïne – het maakte mijn wereld onzeker. Mijn moeder had nooit een veilige jeugd gehad en mijn oma evenmin. Generatiepijn herhaalt zich zolang niemand stopt om het aan te kijken. Als je die pijn geen plek geeft, komt hij terug als een boemerang: in depressie, burnout, stress, angst. Jarenlang leefde ik in een survivalmodus. Ik miste niemand want ik kon het niet voelen. Niet voelen was veiliger dan voelen. Overleven werd mijn kracht, maar het was geen leven.

MOEDERSCHAP

De echte verandering kwam toen ik moeder werd. Niet door het label “moeder” maar door wat mijn zoon me liet ervaren: liefde zonder angst. Zachtheid zonder voorwaarden. Hij heelt mijn innerlijke kind door mij te laten spelen, voelen, geduld te hebben en te vertrouwen. Kinderen zijn spiegels. Ze laten je zien waar je nog vastzit, waar je verstijft, waar je leert. Tijdens mijn zwangerschap begreep ik pas hoeveel van mijn jeugd níet normaal was. Dat ik het normaal vond, kwam doordat ik niet beter wist. Mijn moeder herhaalde wat ze kende, net als haar moeder. Maar ik besloot: bij mij stopt het. Mijn kind draagt mijn rugzak niet. Ik werk. Ik verwerk. Ik confronteer. Ik verander. Voor hem, maar ook voor mezelf.

SPIEGEL

Je trauma mag nooit een excuus worden om anderen pijn te doen. Je verantwoordelijkheid begint bij jezelf. Wanneer je beschadigd bent, trek je vaak mensen aan die die beschadiging voeden. Het voelt vertrouwd omdat het lijkt op wat je kent. Maar vertrouwd is niet hetzelfde als veilig. Het kan relaties en vriendschappen klein, toxisch en destructief maken. Daarom vind ik dat iedereen aan zichzelf moet werken vóór je een nieuwe relatie begint en zeker vóór je kinderen krijgt.

STABILITEIT

Ik heb nooit geleerd hoe je met geld om moet gaan. Toen ik jong begon te verdienen, gaf ik het sneller uit dan het binnenkwam. Zonder kennis, zonder grenzen, zonder begeleiding. Daardoor belandde ik opnieuw in situaties die pijnlijk veel leken op die van mijn moeder. Ik herhaalde patronen die niet van míj waren. Pas toen ik begreep dat financiële stabiliteit en mentale stabiliteit hand in hand gaan, kon ik het doorbreken. Dit kunnen we elkaar leren – eerder, eerlijker en zonder schaamte.

TOEKOMST

Ik haal kracht uit therapie maar ook uit sporten, uit mijn geloof en uit bewust leven. Sport helpt me mijn hoofd leeg te maken; mijn geloof geeft me richting en een gevoel van vertrouwen. Maar echte heling is blijven praten. Schaduwen onderzoeken. Oude patronen herkennen. Af en toe keihard geconfronteerd worden met jezelf. En toch doorgaan. Op een dag voel je het verschil: je rugzak is lichter. Je toekomst ruimer.

‘CHASEN’

Ik heb veel vertrouwen in het pad dat ik nu volg. Ik denk altijd: als het niet voorbestemd is en iets wordt bij je weggehouden, dan is daar een reden voor. Als er bijvoorbeeld iets niet lukt wat ik heel graag zou willen - een bepaalde werkopdracht, een vriendschap of een relatie - en dat lukt niet, dan hoort het niet bij jou. Ik ga het ook niet chasen, want ik geloof dat er dan iets anders beter voor je is dat beter bij je past, gezonder voor je is.

VRIJHEID

Als jij dit leest en je worstelt met trauma, oude pijn of patronen die je niet meer dienen, dan is dit jouw teken. Je leest dit niet toevallig. Heling is zwaar. Soms voelt het alsof je drie generaties moet dragen. Maar bij jou kan het stoppen. Jij kunt veranderen. Jij kunt vrijheid creëren – voor jezelf én voor iedereen na jou. Het is geen last. Het is een kans. De mooiste investering die je ooit zult doen, is in jezelf.

Elize (1982) is zangeres en televisiepresentatrice. Tot haar 14e zong ze bij Kinderen voor Kinderen. Ze ontwikkelde zich van een verlegen meisje tot een zelfverzekerde performer die van zingen haar beroep en anker maakte. Ze scoorde een grote hit met Automatic en presenteerde verschillende televisieprogramma's, waaronder het eerste seizoen van So You Think You Can Dance.

Van verlegen naar zelfverzekerd

Als kind vond ik audities doodeng. Bij Kinderen voor Kinderen stond ik vaak achteraan; mijn oom grapte dat hij een verrekijker nodig had om mij op tv te spotten. Met de jaren groeide mijn zekerheid. Mijn eerste solo, het Tietenlied, vond ik enorm spannend. Het nummer ging over puberteit en lichamelijke verandering, iets waar ik zelf middenin zat. Uit angst voor reacties op school zei ik eerst zelfs af. Uiteindelijk durfde ik toch, en sindsdien voelt optreden voor mij als een plek van kracht. Als ik zing, voel ik me zeker.

Cem Araci, beter bekend als Outsiders, draait al jaren mee aan de top van de Nederlandse dancewereld. Achter de shows en festivals schuilt ook een andere realiteit. "Als de muziek stopt, blijft mijn hoofd vaak doorgaan. Mentale gezondheid betekent voor mij dat ik ook momenten vind om echt uit te schakelen."

IK WIST AL VROEG: DIT WORDT MIJN LEVEN

Mijn hele leven ben ik bezig met muziek. Ik herinner me zelfs mijn eerste playbackshow toen ik drie was. Mijn moeder heeft daar ergens nog beelden van liggen. Gelukkig diep weggestopt volgens mij. Vanaf mijn twaalfde stond ik al platen aan elkaar te mixen, muziek te maken en bezig te zijn met alles wat daarbij kwam kijken. Muziek was nooit iets wat ik er even bij deed. Ik wist eigenlijk al vrij jong: dit is wat ik wil doen.

VAN KLEINE KROEGEN NAAR GROTE PODIA

Maar die weg zag er niet uit zoals mensen misschien denken. Voordat ik op grote festivals stond, draaide ik jarenlang in Haagse achteraf cafés en schimmige aftertenten. Ik werkte tot diep in de nacht, hing rond in platenzaken om andere DJ’s te ontmoeten en probeerde overal kansen te creëren. Dat was best een donkere periode. Maar ik ben een echte Hagenees en ook gewoon een harde werker. Doorbreken gebeurde bij mij pas veel later. Maar daardoor ben ik extra blij met wat ik nu heb.

IEDEREEN GAAT OP ZIJN EIGEN TEMPO

Lange tijd voelde het soms alsof iedereen sneller ging dan ik. Alsof anderen eerder succes hadden, sneller groeiden of al veel verder waren. Inmiddels weet ik: iedereen heeft zijn eigen tempo. Soms duurt het gewoon langer voordat dingen op hun plek vallen.

MISSCHIEN HEET IK DAAROM WEL OUTSIDERS

Ik ben altijd een beetje rebels geweest. Of tegendraads misschien. Ik heb moeite met autoriteit en doe dingen graag op mijn eigen manier. Als ik bij jou thuis binnenkom en ik was van plan om mijn schoenen uit te doen, en jij vraagt mij om mijn schoenen uit te doen, dan heb ik er al geen zin meer in. Dat is soms een kut eigenschap maar het is ook gewoon wie ik ben.

WAT JE NIET ALTIJD ZIET

Ik heb best een bewogen jeugd gehad. Van armoede en moeilijke periodes tot jeugd detentie, verlies en heftige gebeurtenissen zoals een oom die werd vermoord. Zoals zoveel mensen draag ik dingen met me mee. Alleen zie je dat niet altijd aan de buitenkant. Veel mensen zien alleen succes, de festivals en de streams. Maar uiteindelijk ben ik nog steeds gewoon Cem uit Den Haag.

MUZIEK ALS UITLAATKLEP

Ik praat niet makkelijk over wat er in mijn hoofd gebeurt en ik zal niet makkelijk met iemand bespreken wat me mentaal dwars zit. Niet omdat dat alles oplost, maar omdat het voor mij werkt. Misschien is muziek daarom altijd zo belangrijk geweest. Sommige mensen praten. Ik maak muziek.

HET GAAT STABIEL KUT

Social media is soms ook lastig. Mensen posten liever iets grappigs of iets leuks dan hoe het écht gaat. Terwijl achter festivals, social media en volle agenda’s ook gewoon moeilijke dagen zitten. Als mensen vragen hoe het met me gaat zeg ik vaak: het gaat stabiel kut. Niet omdat alles slecht is, maar omdat het leven nu eenmaal niet altijd alleen uit hoogtepunten bestaat. En dat is oké.

BABY STEPS

Ik geloof niet dat er één juiste manier bestaat om met dingen om te gaan. Iedereen moet uiteindelijk voor zichzelf ontdekken wat wel of niet werkt. Voor mij is dat bijvoorbeeld accepteren dat een dag minder is gegaan, goed slapen en morgen opnieuw beginnen.

Wat ik jongeren wil meegeven? Weet wat je wil. Dat is echt de basis. Bepaal eerst voor jezelf wat je leuk vindt. En hoe moeilijk het ook lijkt, dingen zijn veel minder moeilijk te bereiken als je daadwerkelijk weet waar je naartoe wil. Uiteindelijk draait het vaak gewoon om baby steps.